Binnenin elke tand of kies bevindt zich levend weefsel, bestaande uit o.a. bindweefsel, bloedvaten en zenuwvezels. Dit weefsel wordt de pulpa genoemd. Vanuit het bot, lopen door voedingskanaaltjes, bloedvaten en zenuwvezels naar de wortel toe. Zij komen de wortel binnen t.p.v. de wortelpunt, deze wordt apex genoemd. Zij vervolgen hun weg door de wortel via het wortelkanaal.

Om het aantal wortelkanalen en de vorm van de wortels te beoordelen, kan een röntgenfoto helpen. Deze röntgenfoto is net als de afbeelding bovenaan twee-dimensionaal (plat), terwijl in werkelijkheid een tand/kies natuurlijk drie-dimensionaal is. De tandarts zal de informatie verkregen met de röntgenfoto combineren met zijn kennis, ‘het blote oog’ en instrumenten tot een totaalbeeld.

Globaal gezegd, hebben de tanden en de kleine kiezen één tot twee kanalen en de kiezen drie tot vier kanalen. Waarbij de onderkiezen vaker drie dan vier en de bovenkiezen vaker vier dan drie wortelkanalen hebben.

Links is een drie-dimensionale afbeelding te zien van een onderkies, met daarin de drie wortelkanalen in het rood weergegeven.

Een ontsteking van het levende deel van een tand/kies wordt pulpitis genoemd en kan pijn/gevoeligheid veroorzaken. Tandbederf, ook wel cariës genoemd is een veel voorkomende veroorzaker van pulpitis.

Als er een gaatje ontstaat dan zullen schadelijke producten van de bacteriën via het poreuze tandbeen (dentine) de pulpa bereiken, dit kan tevens optreden bij lekkende vullingen/kronen etc. Hierdoor ontstaat een ontstekingsreactie in de pulpa, waardoor deze eerder pijnlijk zal reageren op prikkels. De pijn kan zich verschillend manifesteren o.a. van een verhoogde gevoeligheid bij koude, warmte en zoet of scherpe pijn bij dichtbijten/tikken tegen een tand/kies. Mocht de ontstekingsreactie verergeren dan zou er ook een continue zeurderige en/of kloppende pijn kunnen ontstaan.

In de afbeelding boven is een kies te zien met vergevorderd tandbederf, een gedeelte van de pulpa is ontstoken (rood). Door de ontsteking zullen de zenuwvezels eerder en langdurigere prikkels afgeven. Op dit moment kan door de tandbederf te verwijderen en een vulling te maken, de pulpa zich nog herstellen. Wanneer het pulpaweefsel nog levend is, wordt het vitaal genoemd; een pulpa waarbij het weefsel afgestorven is, wordt avitaal genoemd.

Irritatie van de pulpa kan naast tandbederf en lekkende vullingen meerdere oorzaken hebben.
Hieronder een aantal andere oorzaken, klik voor de uitgebreidere uitleg.

• Irritatie na/door (witte) vullingen en boren
• Trauma door klap en/of ongeval
• Breuk in (de wortel van) de tand/kies
• Overbelasting door o.a. knarsen/klemmen
• Blootliggend tandbeen, zoals o.a. bij gevoelige tandhalzen

Een pulpitis hoeft niet altijd pijn te veroorzaken, maar meestal treedt de eerder beschreven verhoogde gevoeligheid op.
Een pulpitis kan, na wegnemen van de oorzaak, tot een bepaalde hoogte genezen, dit wordt een reversibele pulpitis genoemd.
De pulpa trekt zich vaak dan ook wat terug door extra tandbeen aan te maken. De gevoeligheid zal dan ook langzaam af nemen, dit kan echter wel enkele maanden in beslag nemen.

Mocht de ontsteking zover gevorderd zijn dat deze zich niet meer kan herstellen, dan wordt het een irreversibele pulpitis genoemd.

Het is moeilijk om het omslagmoment te bepalen tussen een reversibele ontsteking en een irreversibele ontsteking. Als de pijn langdurig aanhoudt na een prikkeling bijv. bij koude, kan het aanwijzing zijn dat de pulpa onherstelbaar ontstoken is. Pijn bij bijv. gevoelige tandhalzen verdwijnt meestal na enkele seconden en zal niet leiden tot pulpitis.
Bij diep tandbederf, lange napijn na vullen en/of de klachten die wijzen op een onherstelbaar ontstoken pulpa, zal de tandarts kunnen besluiten, het afsterven van de pulpa niet af te wachten en een wortelkanaalbehandeling te starten.

Als het pulpaweefsel in de wortelkanalen door de ontsteking afgestorven is, hebben de bacteriën vrijspel in de pulpaholte en de wortelkanalen. Via de wortelpunt (apex) staan de wortelkanalen in verbinding met het daarom gelegen weefsel, zodat de ontsteking zich kan uitbreiden (zie afbeelding). Door de afweerreactie van het lichaam blijft de ontsteking soms voor lange perioden beperkt tot het gebied rondom de wortelpunten.

De wortelpuntontsteking (peri-apicale ontsteking), is zichtbaar op de röntgenfoto als een zwarte vlek, zie de afbeelding links.
Doordat het kaakbot rondom de wortelpunten door de ontsteking verdwijnt, laat dit gebied meer röntgenstraling door en wordt het donkerder afgebeeld op de röntgenfoto.

De wortelpuntontsteking kan vele verschillende klachten veroorzaken, maar een klachtenvrije periode is ook mogelijk.

De klachten die kunnen voorkomen, lopen uiteen van een hevige en/of kloppende pijn tot alleen pijn bij (kauw)druk op de betreffende tand/kies. Door de ontsteking kan als reactie de wang gaan zwellen, soms kan er pus ontstaan (abces) en is het ook mogelijk dat de ontsteking zich uitbreid naar de omliggende weke delen.
Bij een acute ontsteking kunt u ziek worden en is koorts ook mogelijk. Indien er klachten ontstaan, is het natuurlijk verstandig om een tandarts om raad te vragen.

Een wortelkanaalbehandeling kan om verschillende redenen uitgevoerd worden. Een veel voorkomende situatie is die met hevige kiespijn.
Het levende deel (pulpa) van de tand/kies is dan dermate ontstoken (pulpitis) dat de tandarts de zenuw verwijderd om de patiënt van de pijn af te helpen.
Door de wortelkanaalbehandeling wordt het afsterven van de pulpa niet afgewacht en kan een mogelijke ontsteking rondom de wortelpunt voorkomen worden.

In sommige gevallen heeft de kroon van een tand niet genoeg houvast meer om een vulling of een kroon op te kunnen maken.
Na een wortelkanaalbehandeling kan het kanaal gebruikt worden om een stift in te plaatsen, welke als houvast dient voor de vulling of kroon.
Klik hier voor meer uitleg over een kroon met stift...

Een wortelkanaalbehandeling is ook noodzakelijk als de pulpa reeds afgestorven is, of als er een wortelpuntontsteking aanwezig is, zoals in de bovenstaande afbeelding.

De wortelkanaalbehandeling is er dan op gericht de bacteriën uit het wortelkanaal te verwijderen en natuurlijk om te voorkomen dat ze daar weer in binnendringen.
Na het schoonmaken van de wortelkanalen zal ook de ontsteking rondom de wortelpunt kunnen genezen en het bot weer kunnen teruggroeien.
Een wortelkanaalbehandeling wordt een endodontologische behandeling of kortweg endo genoemd.
De behandeling vindt over het algemeen plaats onder verdoving en is zonder acute ontsteking vaak pijnloos uit te voeren!

Wortelkanaalbehandelingen kunnen uiteen lopen van vrij makkelijk, bij bijv. een voortand met één kanaal tot zeer moeilijk bij een bovenkies met vier kanalen en kromme wortels.
De gemiddelde behandeltijd kan uiteen lopen van ongeveer een half uur tot anderhalf/twee uur, afhankelijk van de moeilijkheidsgraad.
Meestal wordt in de eerste zitting in korte tijd de kanaalbehandeling alleen gestart (endostart) en de patient van de pijn verlost, waarna een langere afspraak gemaakt kan worden voor het afmaken van de behandeling.

rubberdam, ook wel cofferdam genoemd

De tandarts zal een opening in de tand of kies moeten maken, zodat de wortelkanalen goed toegankelijk worden. In de afbeelding bovenaan dit onderwerp is schematisch een geopende kies te zien met een vijltje in een van de wortelkanalen, in de bovenstaande foto is dezelfde situatie weergegeven tijdens een wortelkanaalbehandeling.

Na het openen en opzoeken van de kanalen, moeten deze ruimer en schoongemaakt worden. Het ruimer maken van de kanalen wordt gedaan met verschillende soorten vijltjes met een verschillende vorm en dikte.
Sommige vijltjes worden door de boor aangedreven, andere worden met de hand gebruikt.

Op de röntgenfoto kan de tandarts schatten hoe ver het vijltje in het wortelkanaal gestoken moet worden. Dit controleert hij met een lengtefoto, waarvan een voorbeeld links te zien is. De wortel moet tot bijna aan de wortelpunt (apex) worden gevijld en gereinigd, mocht uit de lengtefoto blijken dat de de lengte tekort of te lang is dan kan deze worden aangepast. Tussen het vijlen door wordt gespoeld met een verdunde chloor-oplossing, dit zal de bacteriën in het wortelkanaal doden.

Als het wortelkanaal voldoende ver en ruim is opgevijld, kan het gevuld worden. Het wortelkanaal kan op verschillende manieren gevuld worden. Bijna alle technieken gebruiken een soort rubber, guttapercha genaamd en cement als vulmateriaal. De guttapercha wordt vloeibaar of in de vorm van stiftjes in het kanaal gebracht.

De wortelkanalen zijn gevuld en de ontsteking aan de wortelpunt (apex) is bijna verdwenen. In werkelijkheid duurt het vaak een half jaar voordat duidelijk de eerste verbeteringen te zien zijn en het kan wel enkele jaren duren voordat de ontsteking helemaal verdwenen is. De klachten verdwijnen over het algemeen wel binnen enkele weken tot maanden.

Hieronder vindt u een overzicht van veelgestelde vragen over wortelkanaalbehandelingen.
Klik op het icoontje "" voor de vraag, zodat het antwoord wordt weergegeven.
De vragen zijn gebaseerd op vragen gesteld in ons forum en welke beantwoord zijn door de digitale tandarts.

Voor individuele vragen kunt terecht op het forum, bedenk hierbij wel dat gezien het feit dat specifieke gegevens vaak ontbreken, de digitale tandarts eigenlijk alleen globale en algemene antwoorden kan geven. Tevens is deze door tijdgebrek niet meer instaat om elke vraag te beantwoorden.
Wij hopen dat deze lijst van vragen u enigzins een antwoord verschaft!

De kanaalbehandeling is net bij mij afgemaakt en nu de verdoving is uitgewerkt heb ik weer een beetje last. Hoelang zal dit over het algemeen gaan duren?

Doordat ik zeer veel last van een kies had, is bij mij een wortelkanaalbehandeling gestart. Helaas heb ik nu drie dagen later andere pijn..je kunt het vergelijken met het gevoel alsof je uren achter elkaar heb zitten tanden knarsen...ik kan er ook absoluut niet op kauwen. Hoe kan dit, de zenuw is er toch uit? Ik hoop dat het snel beter wordt.

Toen ik een dik gezicht kreeg bleek ik een dode kies te hebben, de tandarts heeft toen een wortelkanaalbehandeling gestart. Maar nu enkele dagen later heb ik weer veel pijn, de kies voelt hoger aan en ik heb opnieuw een dik gezicht! Naast de kies zit een zwelling die veel pijn doet als erop gedrukt wordt. Ik ga morgen mijn tandarts bellen, want kan er aan de hand zijn?

De huisarts vertelde me dat ik een kaakholte ontsteking heb, maar ik heb ook last van mijn kiezen boven...komt dit vaker voor?

Ik lees op deze site dat een wortelkanaalbehandeling soms wel een uur kan duren, mijn tandarts was in vijf minuten klaar. Hoe kan dat?

Gister is de geïrriteerde zenuw uit een kies gehaald. De kies werd open geboord en na vijlen en spoelen gesloten met een noodvulling. Ik mag nu na 5 weken terugkomen! Waarom eerst sluiten met een noodvulling en waarom niet meteen definitief vullen?

Hoelang duurt het voordat je op de röntgenfoto kan zien dat de ontsteking verdwenen is?

Wat is een endodontoloog?

Wat is een endo?

Ik wil graag weten of een zenuw ook al dood kan zijn zonder dat er een zenuwbehandeling of wortelbehandeling in heeft plaatsgevonden ?

Bij de wortelkanaalbehandeling is tijdens het schoonmaken van een van de wortelkanalen een vijltje afgebroken en achtergebleven. Volgens de tandarts hoeft dit stukje naald niet verwijderd te worden, het is van titanium en kan geen kwaad. Mijn vraag is: gebeurt dit wel vaker en is dit inderdaad ongevaarlijk?

De noodvulling die was aangebracht na de start van een kanaalbehandeling is eruit gevallen. Moet ik nu mijn tandarts bellen?

Ik heb al ongeveer acht jaar last van pijnscheuten naar mijn rechteroog en naar mijn rechterkaakgewricht plus oor. In deze tijd heb ik verschillende wortelkanaalbehandelingen gehad en is er ook een kies getrokken, maar helaas heb ik nog steeds deze pijnklachten, hoe kan dat nou?